آموزش مرتب‌سازی خودکار فایل‌ها با پایتون در ۱۵ خط کد

آموزش ساخت برنامه مرتب‌سازی خودکار فایل‌ها با پایتون و کتابخانه‌های pathlib و shutil به همراه کد کامل و نحوه اجرا

آموزش ۷ دقیقه مطالعه
فهرست مطالب
این مطلب از سایت tool.hamidvalad.ir گرفته شده است

معرفی

اگر تعداد زیادی فایل در پوشه‌های کامپیوترتان دارید و پیدا کردن تصاویر، ویدئوها، اسناد و فایل‌های فشرده برایتان دشوار شده است، می‌توانید با استفاده از پایتون این کار را به‌صورت خودکار انجام دهید.

در این پروژه قصد داریم یک برنامه ساده برای مرتب‌سازی فایل‌ها با پایتون بسازیم که فایل‌های موجود در یک پوشه را بر اساس پسوند شناسایی کرده و آن‌ها را در پوشه‌های جداگانه قرار دهد.

این برنامه با استفاده از دو کتابخانه استاندارد pathlib و shutil توسعه داده می‌شود و نیازی به نصب کتابخانه‌های جانبی ندارد.

فایل‌ها در دسته‌بندی‌های زیر قرار می‌گیرند:

  • Images: تصاویر
  • Documents: اسناد و فایل‌های متنی
  • Videos: ویدئوها
  • Archives: فایل‌های فشرده
  • Other: سایر فایل‌ها

نصب و پیش‌نیازها

برای اجرای این پروژه به پایتون نسخه ۳ و آشنایی مقدماتی با مفاهیم زیر نیاز دارید:

  • متغیرها و انواع داده‌ها
  • حلقه‌های تکرار
  • دستورات شرطی
  • کار با مسیر فایل‌ها و پوشه‌ها

یکی از مزیت‌های این پروژه این است که از کتابخانه‌های داخلی پایتون استفاده می‌کند؛ بنابراین نیازی به نصب هیچ کتابخانه اضافی ندارید.

ساختار پوشه پروژه به شکل زیر خواهد بود:

text
FileOrganizer/
│
└── organize.py

کتابخانه‌های مورد استفاده

در این پروژه از دو کتابخانه اصلی پایتون استفاده می‌کنیم:

۱. کتابخانه pathlib

کتابخانه pathlib برای کار با مسیر فایل‌ها و پوشه‌ها استفاده می‌شود. با کمک این کتابخانه می‌توانیم پوشه موردنظر را مشخص کنیم، فایل‌های داخل آن را بررسی کنیم و پوشه‌های جدید بسازیم.

برخی از دستورات مهم آن عبارت‌اند از:

  • Path() برای ساخت مسیر فایل یا پوشه
  • is_dir() برای بررسی وجود پوشه
  • iterdir() برای مشاهده محتویات یک پوشه
  • is_file() برای تشخیص فایل
  • mkdir() برای ساخت پوشه جدید
  • suffix برای دریافت پسوند فایل

۲. کتابخانه shutil

کتابخانه shutil برای انجام عملیات مختلف روی فایل‌ها و پوشه‌ها استفاده می‌شود.

در این پروژه از دستور زیر برای انتقال فایل‌ها استفاده می‌کنیم:

python
shutil.move(str(file), str(new_path))

این دستور فایل موردنظر را از مسیر فعلی به پوشه مقصد منتقل می‌کند.

ساختار کلی کد

کد پروژه از بخش‌های اصلی زیر تشکیل شده است:

  1. وارد کردن کتابخانه‌ها: استفاده از pathlib و shutil.
  2. دریافت مسیر پوشه: گرفتن آدرس پوشه از کاربر.
  3. تعریف دسته‌بندی‌ها: مشخص کردن پسوند فایل‌های تصویری، متنی، ویدئویی و فشرده.
  4. بررسی مسیر: اطمینان از معتبر بودن پوشه انتخاب‌شده.
  5. شناسایی فایل‌ها: بررسی فایل‌های موجود در پوشه.
  6. دسته‌بندی فایل‌ها: تعیین پوشه مقصد بر اساس پسوند هر فایل.
  7. انتقال فایل‌ها: ساخت پوشه‌های موردنیاز و انتقال فایل‌ها به مقصد.

نحوه عملکرد پروژه

۱. دریافت مسیر پوشه

ابتدا مسیر پوشه‌ای را که قصد مرتب‌سازی فایل‌های آن را داریم از کاربر دریافت می‌کنیم:

python
folder = Path(input("Folder path: ").strip()).expanduser()

در این قسمت، کاربر آدرس پوشه را وارد می‌کند و با استفاده از Path آن را به یک مسیر قابل پردازش تبدیل می‌کنیم.

متد expanduser() نیز مسیرهایی مانند ~ را به مسیر پوشه کاربر تبدیل می‌کند.

۲. تعریف دسته‌بندی فایل‌ها

در مرحله بعد، پسوندهای مختلف را در گروه‌های مشخص قرار می‌دهیم:

python
groups = {
    "Images": {".png", ".jpg", ".jpeg", ".gif"},
    "Documents": {".pdf", ".docx", ".txt"},
    "Videos": {".mp4", ".mov", ".mkv"},
    "Archives": {".zip", ".rar", ".7z"},
}

برای مثال، فایل‌هایی با پسوند PNG و JPG در پوشه Images و فایل‌های PDF و DOCX در پوشه Documents قرار می‌گیرند.

اگر پسوند فایلی در هیچ‌کدام از گروه‌ها وجود نداشته باشد، در دسته Other قرار خواهد گرفت.

۳. بررسی معتبر بودن پوشه

قبل از شروع عملیات، بررسی می‌کنیم که مسیر واردشده واقعاً یک پوشه باشد:

python
if not folder.is_dir():
    raise SystemExit("Folder not found")

اگر پوشه وجود نداشته باشد یا مسیر واردشده معتبر نباشد، برنامه با نمایش پیام خطا متوقف می‌شود.

۴. بررسی و شناسایی فایل‌ها

برای بررسی تمام محتویات پوشه از حلقه for استفاده می‌کنیم:

python
for file in folder.iterdir():
    if not file.is_file():
        continue

در این قسمت تمام موارد موجود در پوشه بررسی می‌شوند. با استفاده از is_file() فقط فایل‌ها انتخاب شده و پوشه‌های دیگر نادیده گرفته می‌شوند.

۵. تعیین دسته‌بندی هر فایل

در این مرحله، پسوند هر فایل بررسی می‌شود تا پوشه مقصد آن مشخص شود:

python
target = next(
    (name for name, exts in groups.items()
     if file.suffix.lower() in exts),
    "Other"
)

این دستور پسوند فایل را با گروه‌های تعریف‌شده مقایسه می‌کند.

متد lower() باعث می‌شود بزرگی یا کوچکی حروف پسوند تأثیری در دسته‌بندی نداشته باشد.

اگر پسوند فایل در هیچ گروهی پیدا نشود، مقدار Other انتخاب می‌شود.

۶. ساخت پوشه مقصد و انتقال فایل

پس از مشخص شدن دسته‌بندی، پوشه مقصد ساخته می‌شود:

python
destination = folder / target
destination.mkdir(exist_ok=True)

پارامتر exist_ok=True باعث می‌شود اگر پوشه مقصد از قبل وجود داشته باشد، برنامه بدون خطا به کار خود ادامه دهد.

سپس مسیر جدید فایل مشخص می‌شود:

python
new_path = destination / file.name

برای جلوگیری از جایگزین شدن فایل‌های هم‌نام، ابتدا وجود فایل در مقصد بررسی می‌شود:

python
if new_path.exists():
    print("Skipped duplicate:", file.name)
    continue

در نهایت، فایل به پوشه مقصد منتقل می‌شود:

python
shutil.move(str(file), str(new_path))

کد کامل پروژه

در ادامه کد کامل و یکپارچه پروژه مرتب‌سازی خودکار فایل‌ها با پایتون قرار داده شده است:

python
from pathlib import Path
import shutil

# Get folder path
folder = Path(input("Folder path: ").strip()).expanduser()

# Define file categories
groups = {
    "Images": {".png", ".jpg", ".jpeg", ".gif"},
    "Documents": {".pdf", ".docx", ".txt"},
    "Videos": {".mp4", ".mov", ".mkv"},
    "Archives": {".zip", ".rar", ".7z"},
}

# Check folder
if not folder.is_dir():
    raise SystemExit("Folder not found")

# Organize files
for file in folder.iterdir():
    if not file.is_file():
        continue

    # Find file category
    target = next(
        (name for name, exts in groups.items()
         if file.suffix.lower() in exts),
        "Other"
    )

    # Create destination folder
    destination = folder / target
    destination.mkdir(exist_ok=True)

    # Check duplicate files
    new_path = destination / file.name

    if new_path.exists():
        print("Skipped duplicate:", file.name)
        continue

    # Move file
    shutil.move(str(file), str(new_path))

print("Done! Files organized.")

نتیجه اجرای کد

پس از اجرای برنامه، مسیر پوشه موردنظر از کاربر دریافت می‌شود. سپس پایتون تمام فایل‌های موجود در آن را بررسی کرده و بر اساس پسوند، آن‌ها را در پوشه‌های جداگانه قرار می‌دهد.

برای مثال، فرض کنید پوشه‌ای با فایل‌های مختلف مانند تصویر، ویدئو، PDF و فایل ZIP دارید.

قبل از اجرای برنامه، ساختار پوشه به شکل زیر است:

text
MyFiles/
│
├── photo.jpg
├── profile.png
├── report.pdf
├── notes.txt
├── movie.mp4
├── backup.zip
└── music.mp3

پس از اجرای برنامه، فایل‌ها به شکل زیر مرتب می‌شوند:

text
MyFiles/
│
├── Images/
│   ├── photo.jpg
│   └── profile.png
│
├── Documents/
│   ├── report.pdf
│   └── notes.txt
│
├── Videos/
│   └── movie.mp4
│
├── Archives/
│   └── backup.zip
│
└── Other/
    └── music.mp3

نکته: ساختار بالا نمونه‌ای از نتیجه اجرای برنامه است. فایل‌ها واقعاً از پوشه اصلی به پوشه‌های دسته‌بندی‌شده منتقل می‌شوند.

نحوه اجرا

برای اجرای پروژه مراحل زیر را دنبال کنید:

  1. کد بالا را در فایلی با نام organize.py ذخیره کنید.
  2. یک پوشه آزمایشی ایجاد کرده و چند فایل با پسوندهای مختلف داخل آن قرار دهید.
  3. ترمینال را در محل ذخیره فایل پایتون باز کنید.
  4. دستور زیر را اجرا کنید:
bash
python organize.py
  1. مسیر پوشه موردنظر را وارد کنید.

برای مثال:

text
Folder path: C:\Users\User\Desktop\MyFiles
Done! Files organized.

پس از اجرای برنامه، پوشه‌های Images، Documents، Videos، Archives و Other به‌صورت خودکار ایجاد شده و فایل‌ها در دسته‌بندی مناسب قرار می‌گیرند.

نکات مهم

  • این برنامه فایل‌ها را کپی نمی‌کند، بلکه آن‌ها را به پوشه مقصد منتقل می‌کند.
  • اگر فایلی با نام مشابه در پوشه مقصد وجود داشته باشد، فایل جدید منتقل نمی‌شود.
  • پوشه‌های موجود در مسیر اصلی بررسی یا مرتب‌سازی نمی‌شوند.
  • برای اضافه کردن فرمت‌های جدید، کافی است پسوند موردنظر را به گروه مربوطه در دیکشنری groups اضافه کنید.
  • قبل از اجرای برنامه روی فایل‌های اصلی، حتماً آن را روی یک پوشه آزمایشی امتحان کنید.
  • در صورت نداشتن مجوز دسترسی به پوشه یا فایل‌ها، ممکن است برنامه با خطا مواجه شود.

نتیجه‌گیری

در این پروژه با استفاده از پایتون یک ابزار ساده برای مرتب‌سازی خودکار فایل‌ها ساختیم. با کمک کتابخانه‌های استاندارد pathlib و shutil توانستیم فایل‌های مختلف را بر اساس پسوند شناسایی کرده و آن‌ها را در پوشه‌های جداگانه قرار دهیم.

این پروژه تمرین مناسبی برای یادگیری کار با فایل‌ها و پوشه‌ها، حلقه‌های تکرار، دستورات شرطی و مدیریت مسیرها در پایتون است.

در مراحل بعدی می‌توانید امکانات بیشتری مانند مرتب‌سازی فایل‌ها بر اساس تاریخ ایجاد، نمایش تعداد فایل‌های هر دسته، کپی کردن به‌جای انتقال و ساخت رابط گرافیکی برای انتخاب پوشه را به برنامه اضافه کنید.

منابع و مستندات