آموزش ساخت بازی مار با پایتون و Pygame

آموزش ساخت بازی Snake با پایتون و کتابخانه Pygame به همراه کد کامل، حرکت مار، تولید غذا و سیستم امتیازدهی

آموزش ۱۰ دقیقه مطالعه
فهرست مطالب
این مطلب از سایت tool.hamidvalad.ir گرفته شده است

معرفی

بازی مار (Snake Game) یکی از بازی‌های کلاسیک و محبوب است که می‌تواند یک پروژه جذاب برای یادگیری برنامه‌نویسی با پایتون باشد. در این بازی، بازیکن باید مار را در صفحه حرکت دهد و با خوردن غذا، طول مار و امتیاز خود را افزایش دهد.

در این پروژه قصد داریم با استفاده از زبان برنامه‌نویسی پایتون و کتابخانه Pygame یک بازی مار ساده بسازیم که قابلیت حرکت در چهار جهت، تولید تصادفی غذا، افزایش امتیاز و تشخیص برخورد با دیواره‌ها و بدن مار را دارد.

این پروژه برای افراد مبتدی مناسب است و به شما کمک می‌کند با مفاهیمی مانند حلقه‌ها، شرط‌ها، لیست‌ها، مختصات و مدیریت رویدادهای صفحه‌کلید آشنا شوید.

نصب و پیش‌نیازها

برای اجرای این پروژه به پایتون نسخه ۳ و کتابخانه Pygame نیاز دارید.

ابتدا کتابخانه Pygame را با دستور زیر نصب کنید:

pip install pygame

همچنین برای درک بهتر کد، آشنایی مقدماتی با مفاهیم زیر پیشنهاد می‌شود:

  • متغیرها و انواع داده‌ها

  • دستورات شرطی

  • حلقه‌های تکرار

  • لیست‌ها و تاپل‌ها

  • مختصات و عملیات ریاضی ساده

ساختار پوشه پروژه به شکل زیر خواهد بود:

SnakeGame/
│
└── snake.py

در این پروژه نیازی به فایل تصویری یا صوتی ندارید؛ تمام اجزای بازی مانند مار و غذا با استفاده از دستورات گرافیکی Pygame رسم می‌شوند.

کتابخانه مورد استفاده

کتابخانه Pygame

کتابخانه Pygame یکی از ابزارهای محبوب برای ساخت بازی‌های دوبعدی با پایتون است. این کتابخانه امکانات مختلفی برای ایجاد پنجره بازی، رسم اشکال، مدیریت ورودی‌های صفحه‌کلید و کنترل سرعت بازی فراهم می‌کند.

برخی از دستورات مهم Pygame در این پروژه عبارت‌اند از:

  • pygame.init() برای راه‌اندازی اولیه کتابخانه.

  • pygame.display.set_mode() برای ایجاد پنجره بازی.

  • pygame.draw.rect() برای رسم مستطیل‌های مار و غذا.

  • pygame.event.get() برای دریافت رویدادهای بازی.

  • pygame.display.flip() برای به‌روزرسانی تصویر.

  • pygame.time.Clock() برای کنترل سرعت اجرای بازی.

  • pygame.quit() برای پایان دادن به برنامه.

ساختار کلی کد

کد بازی مار از بخش‌های اصلی زیر تشکیل شده است:

  • راه‌اندازی اولیه: مقداردهی Pygame و ایجاد پنجره بازی.

  • تعریف مشخصات بازی: تعیین اندازه خانه‌ها، تعداد سطرها و ستون‌ها و سرعت بازی.

  • تعریف مار: مشخص کردن موقعیت اولیه سر و بدن مار.

  • تولید غذا: قرار دادن غذا در یک موقعیت تصادفی.

  • مدیریت حرکت: کنترل حرکت مار با کلیدهای جهت‌دار.

  • بررسی برخورد: تشخیص برخورد مار با دیواره‌ها و بدن خودش.

  • سیستم امتیازدهی: افزایش امتیاز با خوردن غذا.

  • رسم محیط بازی: نمایش مار، غذا و امتیاز روی صفحه.

مکانیک‌های بازی

۱. راه‌اندازی پنجره بازی

ابتدا کتابخانه‌های موردنیاز را وارد کرده و Pygame را راه‌اندازی می‌کنیم:

import random
import pygame

pygame.init()

CELL, COLS, ROWS = 20, 30, 20

screen = pygame.display.set_mode(
    (CELL * COLS, CELL * ROWS)
)

pygame.display.set_caption("Python Snake")
clock = pygame.time.Clock()
font = pygame.font.SysFont(None, 32)

در این قسمت اندازه هر خانه ۲۰ پیکسل در نظر گرفته شده است. همچنین تعداد ستون‌ها ۳۰ و تعداد ردیف‌ها ۲۰ است.

بنابراین ابعاد پنجره بازی برابر با ۶۰۰ در ۴۰۰ پیکسل خواهد بود.

۲. تعریف موقعیت اولیه مار و غذا

برای مشخص کردن موقعیت مار از یک لیست شامل مختصات خانه‌های بدن استفاده می‌کنیم:

snake = [(8, 10), (7, 10), (6, 10)]

direction = (1, 0)

food = (
    random.randrange(COLS),
    random.randrange(ROWS)
)

score = 0
running = True

در این قسمت:

  • snake موقعیت سر و قسمت‌های مختلف بدن مار را مشخص می‌کند.

  • direction جهت حرکت مار را تعیین می‌کند.

  • food موقعیت اولیه غذا را به‌صورت تصادفی مشخص می‌کند.

  • score امتیاز بازیکن را نگهداری می‌کند.

  • running وضعیت اجرای بازی را کنترل می‌کند.

۳. حرکت مار با صفحه‌کلید

برای حرکت مار از رویدادهای صفحه‌کلید استفاده می‌کنیم:

for event in pygame.event.get():
    if event.type == pygame.QUIT:
        running = False

    if event.type == pygame.KEYDOWN:
        keys = {
            pygame.K_UP: (0, -1),
            pygame.K_DOWN: (0, 1),
            pygame.K_LEFT: (-1, 0),
            pygame.K_RIGHT: (1, 0)
        }

        new_dir = keys.get(event.key, direction)

        if new_dir != (-direction[0], -direction[1]):
            direction = new_dir

در این قسمت چهار جهت اصلی حرکت تعریف شده‌اند:

  • کلید بالا: حرکت به سمت بالا

  • کلید پایین: حرکت به سمت پایین

  • کلید چپ: حرکت به سمت چپ

  • کلید راست: حرکت به سمت راست

همچنین شرط آخر مانع از چرخش مستقیم مار به سمت مخالف جهت فعلی می‌شود.

۴. بررسی برخورد مار با موانع

یکی از بخش‌های مهم بازی، تشخیص برخورد مار با دیواره‌ها و بدن خودش است.

برای محاسبه موقعیت جدید سر مار از دستور زیر استفاده می‌کنیم:

head = (
    snake[0][0] + direction[0],
    snake[0][1] + direction[1]
)

سپس بررسی می‌کنیم که آیا سر مار با بدن خودش یا محدوده بیرونی صفحه برخورد کرده است یا خیر:

ate = head == food

body_to_check = snake if ate else snake[:-1]

if (head in body_to_check or head[0] < 0
        or head[0] >= COLS or head[1] < 0
        or head[1] >= ROWS):
    running = False
    continue

اگر سر مار به دیواره یا بدن خودش برخورد کند، بازی به پایان می‌رسد.

در این قسمت از snake[:-1] استفاده شده است تا آخرین قسمت بدن مار هنگام حرکت عادی در بررسی برخورد لحاظ نشود؛ زیرا دم مار در همان حرکت از موقعیت قبلی خود خارج خواهد شد.

۵. افزایش طول مار و امتیازدهی

وقتی سر مار به غذا برسد، طول مار افزایش پیدا می‌کند و یک امتیاز به بازیکن اضافه می‌شود:

snake.insert(0, head)

if ate:
    score += 1

    while food in snake:
        food = (
            random.randrange(COLS),
            random.randrange(ROWS)
        )
else:
    snake.pop()

در این قسمت:

  • با insert() سر جدید به ابتدای لیست مار اضافه می‌شود.

  • در صورت خوردن غذا، امتیاز یک واحد افزایش پیدا می‌کند.

  • غذای جدید در یک موقعیت تصادفی تولید می‌شود.

  • اگر غذا روی بدن مار قرار بگیرد، موقعیت جدیدی برای آن انتخاب می‌شود.

  • اگر مار غذا نخورده باشد، با pop() آخرین قسمت بدن حذف می‌شود تا طول مار ثابت بماند.

۶. رسم مار، غذا و امتیاز

برای نمایش محیط بازی از دستورات رسم اشکال در Pygame استفاده می‌کنیم:

screen.fill((18, 22, 35))

pygame.draw.rect(
    screen,
    (255, 90, 90),
    (food[0] * CELL, food[1] * CELL, CELL, CELL)
)

for x, y in snake:
    pygame.draw.rect(
        screen,
        (100, 230, 150),
        (x * CELL, y * CELL, CELL - 1, CELL - 1)
    )

در این قسمت ابتدا پس‌زمینه بازی رسم می‌شود. سپس غذا با رنگ قرمز و بدن مار با رنگ سبز نمایش داده می‌شود.

برای نمایش امتیاز بازیکن نیز از دستور زیر استفاده می‌کنیم:

screen.blit(
    font.render(f"Score: {score}", True, "white"),
    (8, 8)
)

pygame.display.flip()

در نهایت تصویر بازی به‌روزرسانی می‌شود تا تغییرات روی صفحه نمایش داده شوند.

کد کامل بازی مار

در ادامه کد کامل و یکپارچه پروژه بازی مار با پایتون و کتابخانه Pygame قرار داده شده است:

import random
import pygame

# Initialize pygame
pygame.init()

# Game settings
CELL, COLS, ROWS = 20, 30, 20

screen = pygame.display.set_mode(
    (CELL * COLS, CELL * ROWS)
)

pygame.display.set_caption("Python Snake")

clock = pygame.time.Clock()
font = pygame.font.SysFont(None, 32)

# Initial snake and food
snake = [(8, 10), (7, 10), (6, 10)]
direction = (1, 0)

food = (
    random.randrange(COLS),
    random.randrange(ROWS)
)

score = 0
running = True

# Main game loop
while running:

    # Handle keyboard events
    for event in pygame.event.get():

        if event.type == pygame.QUIT:
            running = False

        if event.type == pygame.KEYDOWN:

            keys = {
                pygame.K_UP: (0, -1),
                pygame.K_DOWN: (0, 1),
                pygame.K_LEFT: (-1, 0),
                pygame.K_RIGHT: (1, 0)
            }

            new_dir = keys.get(event.key, direction)

            if new_dir != (-direction[0], -direction[1]):
                direction = new_dir

    # Calculate new head position
    head = (
        snake[0][0] + direction[0],
        snake[0][1] + direction[1]
    )

    ate = head == food

    body_to_check = snake if ate else snake[:-1]

    # Check collisions
    if (head in body_to_check or head[0] < 0
            or head[0] >= COLS or head[1] < 0
            or head[1] >= ROWS):

        running = False
        continue

    # Move snake
    snake.insert(0, head)

    # Eat food
    if ate:
        score += 1

        while food in snake:
            food = (
                random.randrange(COLS),
                random.randrange(ROWS)
            )

    else:
        snake.pop()

    # Draw background
    screen.fill((18, 22, 35))

    # Draw food
    pygame.draw.rect(
        screen,
        (255, 90, 90),
        (food[0] * CELL, food[1] * CELL, CELL, CELL)
    )

    # Draw snake
    for x, y in snake:
        pygame.draw.rect(
            screen,
            (100, 230, 150),
            (x * CELL, y * CELL, CELL - 1, CELL - 1)
        )

    # Display score
    screen.blit(
        font.render(f"Score: {score}", True, "white"),
        (8, 8)
    )

    pygame.display.flip()

    # Control game speed
    clock.tick(10)

# End game
pygame.quit()

print("Game over! Score:", score)

نتیجه اجرای کد

پس از اجرای برنامه، پنجره بازی مار نمایش داده می‌شود. در این صفحه، مار سبزرنگ و غذا به رنگ قرمز قابل مشاهده هستند.

بازیکن باید با استفاده از کلیدهای جهت‌دار، مار را به سمت غذا هدایت کند. با هر بار خوردن غذا، طول مار افزایش پیدا می‌کند و امتیاز بازیکن بیشتر می‌شود.

Amit Bhandari – AI/ML & Backend Developer
Pythonic Serpent Saga: Crafting a Classic Snake Game with Pygame | by Soukaina Alaoui | Medium
Snake Game - PyGame | Devpost

اگر مار با دیواره‌های صفحه یا بدن خودش برخورد کند، بازی متوقف می‌شود و امتیاز نهایی در محیط ترمینال نمایش داده خواهد شد.

نکته: تصاویر بالا نمونه‌ای از ظاهر بازی مار هستند. برای نمایش خروجی واقعی پروژه، کد را اجرا کرده و از پنجره بازی اسکرین‌شات بگیرید.

نحوه اجرا

برای اجرای پروژه مراحل زیر را دنبال کنید:

  1. کد بالا را در فایلی با نام snake.py ذخیره کنید.

  2. کتابخانه Pygame را با دستور زیر نصب کنید:

pip install pygame
  1. ترمینال را در پوشه پروژه باز کنید.

  2. دستور زیر را اجرا کنید:

python snake.py

پس از اجرای برنامه، پنجره بازی باز می‌شود و می‌توانید با استفاده از کلیدهای جهت‌دار، مار را کنترل کنید.

با خوردن غذا امتیاز شما افزایش پیدا می‌کند و در صورت برخورد مار با دیواره‌ها یا بدن خودش، بازی به پایان می‌رسد.

نکات مهم

  • سرعت بازی در این نسخه روی ۱۰ فریم در ثانیه تنظیم شده است.

  • برای افزایش سرعت بازی می‌توانید مقدار clock.tick(10) را تغییر دهید.

  • اندازه صفحه بازی با استفاده از متغیرهای CELL، COLS و ROWS مشخص می‌شود.

  • غذا به‌صورت تصادفی تولید می‌شود و روی بدن مار قرار نمی‌گیرد.

  • در این نسخه صفحه شروع، ذخیره بهترین امتیاز و امکان شروع مجدد بازی پیاده‌سازی نشده است.

  • برای اجرای بازی باید یک محیط گرافیکی در دسترس باشد.

نتیجه‌گیری

در این پروژه با استفاده از پایتون و کتابخانه Pygame یک بازی مار ساده طراحی کردیم. در این بازی توانستیم حرکت مار، تولید تصادفی غذا، افزایش طول بدن، سیستم امتیازدهی و تشخیص برخورد را پیاده‌سازی کنیم.

این پروژه تمرین مناسبی برای یادگیری مفاهیم برنامه‌نویسی پایتون و آشنایی با ساخت بازی‌های دوبعدی است.

در مراحل بعدی می‌توانید امکانات بیشتری مانند صفحه شروع، نمایش صفحه Game Over، ذخیره بهترین امتیاز، افزایش تدریجی سرعت مار، پخش موسیقی و امکان شروع مجدد بازی را به پروژه اضافه کنید.

منابع و مستندات